F1 Bahrain Grand Prix in Malaysia · 2–4 Oktober 2026

Mungkin ini yang anda tak tahu tentang Sepang

Sebelum ada litar F1 dan lapangan terbang, Sepang ialah ladang, kampung dan tanah adat. Ini kisah di sebalik nama itu.

Bila sebut Sepang, kebanyakan orang terus terbayang litar F1 dan KLIA. Tapi sebelum 1990-an, kawasan ini dipenuhi ladang getah dan kelapa sawit, kampung Melayu, penempatan Cina dan kampung Orang Asli. Sempena F1 kembali ke Sepang minggu ini, mari kenal sisi Sepang yang jarang diceritakan.

PetaDi mana semua ini berlaku?

Daerah Sepang terletak di selatan Selangor, di antara Kuala Lumpur dan sempadan Negeri Sembilan. Tap nombor pada peta untuk melihat apa yang ada di setiap tempat dahulu, dan apa yang ada sekarang.

Asal namaSepang ialah nama sebatang pokok

Menurut Majlis Perbandaran Sepang, nama daerah ini diambil daripada pokok sepang yang dahulunya tumbuh banyak di kawasan ini. Pokok sepang (Caesalpinia sappan) terkenal kerana teras kayunya menghasilkan pewarna merah, dan ia juga digunakan dalam perubatan tradisional.

Catatan sejarah tempatan menyebut pokok ini tumbuh di tebing sungai dan dicari pedagang kerana pewarnanya. Kami tidak menemui rekod rasmi tentang nama lebih awal bagi pekan Sepang. Namun ada kawasan lain dalam daerah ini yang memang bertukar nama. Tanah yang kini menjadi Putrajaya dahulu dikenali sebagai Air Hitam, sebelum menjadi Ladang Prang Besar pada 1921. “Prang Besar” bermaksud Perang Besar, merujuk Perang Dunia Pertama, kerana ladang itu dibuka oleh sembilan bekas pegawai tentera British.

SejarahDari lembaga kebersihan ke daerah sendiri

Sepang ialah daerah paling muda di Selangor. Sebelum 1975, kawasannya terbahagi antara daerah Kuala Langat dan Hulu Langat. Tap tahun di bawah untuk melihat bagaimana kawasan ini berubah.

Penduduk asalOrang Asli Temuan dan mereka yang terpaksa berpindah

Sebelum projek mega tiba, kawasan Sepang dan Dengkil didiami komuniti Orang Asli Temuan, bersama kampung Melayu, penempatan Cina dan pekerja ladang India. Pembangunan 1990-an mengubah hidup ramai daripada mereka.

• Kampung Busut, Sepang. Pada 1993, penduduk Orang Asli kampung ini dipindahkan untuk memberi laluan kepada KLIA. Mereka dibawa ke Bukit Cheeding, kira-kira 40 km jauhnya, dan membina Kampung Busut Baru. Laporan Anugerah Seni Bina Aga Khan tentang KLIA turut mencatat 85 keluarga Orang Asli terpaksa ditempatkan semula.
• Bukit Tampoi, Dengkil. Pada 1995, 38.47 ekar tanah adat Temuan diambil untuk Lebuhraya Nilai–Banting yang menghubungkan KLIA. Tujuh wakil penduduk, diketuai Sagong Tasi, menyaman kerajaan. Mahkamah Tinggi pada 2002 dan Mahkamah Rayuan pada 2005 mengiktiraf hak tanah adat mereka. Kes ini selesai di Mahkamah Persekutuan pada 2010 dengan pampasan RM6.5 juta, selepas kira-kira 15 tahun.
• Pekerja Ladang Prang Besar. Kira-kira 400 keluarga pekerja ladang dari empat ladang, termasuk 177 keluarga dari Prang Besar, dipindahkan untuk pembinaan Putrajaya. Pampasan yang dilaporkan antara RM4,000 hingga RM28,000 sekeluarga, dan ramai berpindah ke flat di Dengkil.

Kes Sagong Tasi kini dirujuk dalam undang-undang tanah adat Malaysia sebagai antara keputusan penting yang mengiktiraf hak Orang Asli ke atas tanah tradisional mereka.

TanahBerapa tanah diambil, dan berapa dibayar?

KLIA dibina di atas tapak kira-kira 10,000 hektar, bersamaan 100 km persegi. Kebanyakannya bekas ladang kelapa sawit dan getah, termasuk Ladang Sepang. Harga sebenar pengambilan tanah KLIA tidak didedahkan secara terperinci dalam sumber awam. Laporan Aga Khan hanya menyebut kos pengambilan tanah dan penempatan semula adalah kecil kerana kawasan itu ladang yang jarang penduduk.

Putrajaya pula meliputi kira-kira 11,320 ekar (4,581 hektar) tanah Prang Besar. Kerajaan Persekutuan dilaporkan membayar Kerajaan Negeri Selangor RM200 juta di depan dan RM7.5 juta setahun, serta memperuntukkan RM800 juta di bawah Rancangan Malaysia Kelapan untuk membangunkan kawasan sekitar, terutamanya Sepang. Perjanjian pindah milik dimeterai pada 30 Julai 1995.

Dulu vs kiniDari ladang ke landasan

Sukar membayangkan, tetapi kawasan yang kini dipenuhi landasan kapal terbang dan trek F1 dahulu ialah barisan pokok getah dan sawit. Tukar antara dua zaman di bawah.

KosProjek mega di sekitar Sepang

Dalam masa sekitar sedekad, kawasan ladang di selatan Selangor menerima beberapa projek terbesar negara. Tap setiap projek untuk melihat kos dan ceritanya.

Perbandingan ini menunjukkan satu perkara menarik. Litar Sepang yang terkenal di seluruh dunia sebenarnya projek paling murah dalam senarai, dan kos untuk membinanya hampir sama dengan kos menganjurkan F1 untuk satu tahun sahaja sebelum 2017.

Minggu ini, ketika kereta F1 meluncur di trek, ingatlah bahawa tanah di bawahnya pernah menjadi ladang, kampung dan tanah adat. Sepang hari ini dibina atas kisah ramai orang.

Sumber: Majlis Perbandaran Sepang · Aga Khan Award for Architecture: KLIA (2007) · Malaysiakini: Kampung Busut Baru · COAC: kes Sagong Tasi · Jerald Gomez & Associates: pampasan RM6.5 juta · CILISOS: pekerja ladang Putrajaya · The Patriots: Prang Besar ke Putrajaya · The Malaysian Reserve: Putrajaya · The Edge: Prang Besar · Wikipedia: KLIA · Wikipedia: Express Rail Link · Wikipedia: Cyberjaya · MotoGP.com · The Borneo Post (2017) · Malay Mail (2026) · Lim Kit Siang (2003): kos KLIA · Aku Budak Telok: sejarah awal Sepang. Maklumat terkini pada 2 Oktober 2026.

Dari CycleDesignNak pergi tengok F1? Pakai tshirt kereta yang ada cerita.

65 design tshirt kereta CycleDesign, semua dilukis sendiri, bukan template. Dari Petrolhead, Proton dan Nasty Port Flow sampai edisi Merdeka. Boleh order satu helai, atau buat versi khas untuk geng tonton F1 ke Sepang.

← Leret ke tepi untuk lihat semua 65 design →

Nasty PortFlow 2026 V1Dari RM65 Lapan Sempadan 1Dari RM65 MERDEKA 66 MERAHDari RM65 MERDEKA 66 KUNINGDari RM65 MERDEKA 66 BIRUDari RM65 MERDEKA 66 PUTIHDari RM65 PROTON REDDari RM65 PROTON ORANGEDari RM65 PROTON GREYDari RM65 PROTON BLUEDari RM65 Warning OneDari RM65 Nasty Port Flow RobotronDari RM65 Mana Mana Rancak BerNastyDari RM65 RACERCAR IN REVERSE WHITEDari RM65 RACERCAR IN REVERSEDari RM65 TCD RACING VIPER NIZADari RM65 SimR Garage 2Dari RM65 SimR Garage 1Dari RM65 Nasty Merdeka 64Dari RM65 DeadBull BlueDari RM65 DeadBull WhiteDari RM65 Nasty Portflow RocketDari RM65 NASTY PORT FLOW | PLAN-B SEVENDari RM65 NASTY PORT FLOW | PLAN-B SIXDari RM65 Petrolhead V18Dari RM65 Petrolhead V17Dari RM65 Petrolhead V16Dari RM65 Petrolhead V15Dari RM65 Petrolhead V14Dari RM65 Petrolhead V13Dari RM65 Petrolhead V12Dari RM65 Petrolhead V11Dari RM65 Petrolhead V10Dari RM65 Petrolhead V9Dari RM65 Petrolhead V7Dari RM65 Petrolhead V6Dari RM65 Retro Petrolhead 4Dari RM65 Retro Petrolhead 5Dari RM65 Retro Petrolhead 2Dari RM65 PetrolHead TresDari RM65 PetrolHead DosDari RM65 PetrolHead UnoDari RM65 PetrolHead A’ Sya RaDari RM65 PetrolHead Tis A’Dari RM65 PetrolHead SamaniaDari RM65 PetrolHead Sab ‘AhDari RM65 PetrolHead Sit TahDari RM65 PetrolHead Kham SaDari RM65 PetrolHead Ar Ba A’Dari RM65 PetrolHead SalasaDari RM65 PetrolHead Is Na NiDari RM65 PetrolHead Wa HidDari RM65 JO1RACING V1Dari RM65 Nasty Port Flow SeisDari RM65 Nasty Port Flow CincoDari RM65 Nasty Port Flow CuatroDari RM65 Nasty Port Flow TresDari RM65 Nasty Port Flow DosDari RM65 Nasty Port Flow UnoDari RM65 Myvi Biru V2Dari RM50 Myvi Kuning V2Dari RM50 Myvi Putih V1Dari RM50 Myvi Biru V1Dari RM50 Myvi Kuning V1Dari RM50 Myvi Putih SpecialeDari RM50

Lihat semua jersi →Semua tshirt keretaTempah tshirt geng / konvoi